An toàn lao động: môn học quyết định bạn làm nghề được bao lâu

Trong chương trình học nghề, phần an toàn lao động thường bị coi là môn phụ — nghe cho có, học để qua.

Nhưng đây là phần duy nhất trong chương trình mà việc coi nhẹ có thể khiến bạn mất khả năng làm nghề vĩnh viễn.

Vì sao đây là kỹ năng nghề, không phải thủ tục

• Người thợ giỏi là người còn đủ tay chân và sức khoẻ để làm nghề sau hai mươi năm.
• Một tai nạn nghiêm trọng kết thúc sự nghiệp, không chỉ gây đau đớn tạm thời.
• Nhiều tổn thương tích luỹ dần và không thể phục hồi — thính lực, hô hấp, cột sống.
• Doanh nghiệp nghiêm túc đánh giá cao người có ý thức an toàn, vì tai nạn là chi phí lớn với họ.
• Ở nhiều nơi làm việc, vi phạm quy tắc an toàn là lý do chấm dứt hợp đồng.

Các nhóm rủi ro theo nghề

Nghề cơ khí, hàn, gia công: tổn thương mắt do tia hàn và mạt kim loại, bỏng, cắt, kẹp tay vào máy, hít khói hàn, tiếng ồn.

Nghề điện: điện giật, hồ quang điện, ngã từ trên cao.

Nghề xây dựng: ngã cao, vật rơi, sập đổ, bụi, tiếng ồn, tổn thương cột sống do mang vác.

Nghề ô tô: vật nặng đè, hoá chất, khí thải, bỏng, tổn thương do tư thế.

Nghề làm đẹp: hoá chất qua da và qua hô hấp, tư thế đứng lâu, tổn thương cổ tay do thao tác lặp lại.

Nghề bếp: bỏng, cắt, trơn trượt, nhiệt độ cao, đứng lâu.

Nghề chăm sóc: tổn thương cột sống khi nâng đỡ người, lây nhiễm, áp lực tâm lý.

Điểm chung: mỗi nghề có nhóm rủi ro đặc thù, và người học cần biết rõ nhóm của nghề mình chứ không chỉ biết các nguyên tắc chung.

Những nguyên tắc không thay đổi

Trang bị bảo hộ là bắt buộc, không phải tuỳ chọn.

• Kính bảo hộ khi có nguy cơ với mắt — tổn thương mắt thường không phục hồi được.
• Bảo vệ thính lực trong môi trường ồn — mất thính lực do tiếng ồn diễn ra dần và không hồi phục.
• Khẩu trang hoặc mặt nạ phù hợp với loại bụi hoặc hơi hoá chất — khẩu trang thường không đủ với hơi hoá chất.
• Găng tay phù hợp với công việc — và biết khi nào không được đeo găng, như khi làm việc với máy quay.
• Giày bảo hộ.
• Quần áo phù hợp — không rộng thùng thình khi làm với máy quay.

Không tháo bộ phận an toàn của máy. Đây là nguyên nhân của rất nhiều tai nạn nặng. Che chắn làm chậm công việc một chút nhưng nó ở đó vì đã có người bị thương.

Ngắt nguồn trước khi sửa chữa, và kiểm tra lại rằng đã ngắt.

Không làm việc một mình với các công việc rủi ro cao.

Giữ nơi làm việc gọn. Phần lớn tai nạn trượt ngã đến từ sàn bừa bộn hoặc có dầu.

Không làm khi mệt hoặc buồn ngủ. Phần lớn tai nạn xảy ra vào cuối ca.

Không dùng rượu bia trước và trong giờ làm.

Tổn thương tích luỹ — nhóm ít được chú ý

Tai nạn thì thấy ngay, nhưng nhiều tổn thương phát triển dần qua nhiều năm:

• Thính lực — mất dần trong môi trường ồn, không hồi phục.
• Hô hấp — bụi và hơi hoá chất tích luỹ.
• Cột sống và khớp — từ tư thế sai và mang vác nặng lặp lại.
• Da — từ tiếp xúc hoá chất kéo dài.
• Thị lực — từ ánh sáng mạnh hoặc làm việc chi tiết trong điều kiện thiếu sáng.

Đặc điểm nguy hiểm: chúng không gây khó chịu ngay, nên người trẻ dễ bỏ qua. Tới khi thấy rõ thì thường đã muộn.

Cách phòng: dùng bảo hộ đều đặn từ ngày đầu, học tư thế đúng khi mang vác, và khám sức khoẻ định kỳ theo đúng loại rủi ro của nghề mình.

Quyền từ chối công việc nguy hiểm

Đây là điều nhiều người lao động trẻ không biết:

Bạn có quyền từ chối làm một công việc khi thấy có nguy cơ rõ ràng đe doạ tính mạng hoặc sức khoẻ, và có quyền yêu cầu được trang bị bảo hộ đầy đủ.

Quy định cụ thể về quyền này nằm trong pháp luật lao động — nên tìm hiểu để biết rõ mình được bảo vệ tới đâu.

Trong thực tế:

• Báo ngay cho người phụ trách khi thấy nguy cơ.
• Nêu cụ thể vấn đề và đề nghị biện pháp.
• Nếu không được xử lý, báo lên cấp cao hơn.
• Ghi lại việc đã báo.

Với người mới: áp lực phải chứng tỏ mình khiến nhiều người trẻ nhận việc nguy hiểm mà không dám nói. Đây là chỗ cần cứng rắn — không có công việc nào đáng đổi bằng một tai nạn. Một nơi làm việc coi thường an toàn cũng là nơi sẽ không lo cho bạn khi có chuyện.

Khi có tai nạn

1. Sơ cứu và gọi cấp cứu — biết sơ cứu cơ bản là kỹ năng nghề nghiệp, đặc biệt với các nghề rủi ro cao.
2. Không tự ý di chuyển người bị thương nếu nghi chấn thương cột sống hoặc đầu.
3. Ngắt nguồn nguy hiểm nếu an toàn để làm.
4. Báo cho người phụ trách ngay.
5. Bảo đảm sự việc được ghi nhận chính thức — điều này quan trọng cho quyền lợi về sau.
6. Đi khám và giữ toàn bộ giấy tờ y tế.
7. Tìm hiểu về chế độ tai nạn lao động mà bạn được hưởng.

Lưu ý quan trọng: đừng để tai nạn lao động được ghi nhận như tai nạn sinh hoạt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của bạn, và một số nơi làm việc có xu hướng làm vậy để tránh trách nhiệm.

Trong thời gian học

• Chú ý thật trong các buổi về an toàn — đây là lúc duy nhất bạn được học có hệ thống.
• Hỏi về rủi ro cụ thể của nghề mình.
• Tập thói quen dùng bảo hộ từ trong xưởng trường — thói quen hình thành ở đây sẽ theo bạn.
• Đừng bắt chước người làm ẩu dù họ có kinh nghiệm hơn. Người làm lâu năm mà không bị tai nạn không có nghĩa cách làm của họ an toàn.
• Học sơ cứu nếu có cơ hội.
• Quan sát xưởng thực hành khi chọn trường — xưởng có trang bị bảo hộ đầy đủ và có nội quy được thực hiện nghiêm là dấu hiệu tốt về chất lượng đào tạo nói chung.

Với người đã đi làm

• Tìm hiểu quy định an toàn của nơi làm việc và của nghề mình.
• Tham gia đầy đủ các buổi huấn luyện — chúng là quyền của bạn, không phải nghĩa vụ phiền phức.
• Khám sức khoẻ định kỳ theo đúng nhóm rủi ro nghề nghiệp.
• Giữ hồ sơ sức khoẻ của mình.
• Nhắc đồng nghiệp khi thấy làm ẩu — điều này không phải xen vào việc người khác.
• Với người mới, hãy làm gương thay vì dạy họ đi tắt.

Một điều đáng nhớ

Trong nghề kỹ thuật có một quan niệm cũ rằng làm nhanh và bỏ qua bảo hộ là dấu hiệu của thợ giỏi và dày dạn.

Thực tế ngược lại. Thợ giỏi là người làm đúng quy trình một cách thành thục — và là người vẫn còn làm nghề khi những người làm ẩu đã phải bỏ vì tai nạn hoặc vì bệnh nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp