Nghề xây dựng: từ thợ phụ tới thợ chính và xa hơn

Xây dựng là nhóm nghề có nhu cầu ổn định lâu dài — vì luôn có công trình mới, và có nhu cầu sửa chữa cải tạo cho công trình cũ.

Đây cũng là nhóm nghề mà tay nghề quyết định thu nhập rất rõ, và con đường phát triển khá rành mạch nếu biết trước.

Các nhóm nghề chính

Phần thô: nề, cốp pha, cốt thép, bê tông. Nặng về thể lực, cần chính xác về kích thước và hiểu bản vẽ.

Phần hoàn thiện: ốp lát, sơn bả, thạch cao, cửa và nhôm kính, chống thấm. Đòi hỏi sự tỉ mỉ và mắt thẩm mỹ — đây là phần khách hàng nhìn thấy.

Hệ thống kỹ thuật: điện, nước, điều hoà thông gió. Cần kiến thức kỹ thuật nhiều hơn, và có yêu cầu về chứng chỉ với một số công việc.

Nghề chuyên biệt: hàn kết cấu, giàn giáo, vận hành máy, trắc đạc. Nhu cầu ít hơn nhưng thu nhập thường cao hơn do ít người làm được.

Nội thất: mộc, lắp đặt, gia công. Ngày càng tách thành mảng riêng.

Lộ trình thường thấy

Thợ phụ. Học bằng cách phụ việc — trộn vữa, vận chuyển vật liệu, chuẩn bị. Giai đoạn này chủ yếu là quan sát và làm quen.

Thợ chính. Tự làm được công việc chuyên môn, chịu trách nhiệm về chất lượng phần mình làm.

Thợ cả hoặc tổ trưởng. Hướng dẫn thợ khác, đọc bản vẽ, phân công, chịu trách nhiệm về tiến độ và chất lượng của tổ.

Cai thầu hoặc nhận khoán. Nhận công trình, tổ chức nhân công, quản lý vật tư và tiến độ.

Các hướng khác: giám sát, quản lý dự án, kinh doanh vật liệu, hoặc mở dịch vụ riêng.

Thời gian: khác nhau theo nghề và theo người, nhưng nhìn chung việc lên thợ chính cần vài năm làm thật, và những nghề tinh xảo cần lâu hơn.

Điều quyết định tốc độ tiến bộ

• Được làm việc thật, không chỉ phụ. Chọn nơi mà bạn được cho làm và được sửa.
• Có người chịu chỉ. Một thợ cả sẵn sàng dạy có giá trị hơn nhiều so với công trình lớn mà không ai quan tâm tới bạn.
• Đọc được bản vẽ. Đây là ranh giới rõ giữa thợ và thợ chính — người đọc được bản vẽ làm được việc phức tạp hơn và ít sai hơn.
• Hiểu vật liệu. Biết loại nào dùng ở đâu, đặc tính ra sao, xử lý thế nào.
• Làm cẩn thận từ đầu. Thói quen làm ẩu rất khó sửa và theo bạn suốt nghề.

Học nghề: đào tạo chính quy hay học trực tiếp

Học tại trường:

• Có nền lý thuyết — đọc bản vẽ, tính toán, hiểu vật liệu.
• Học an toàn lao động có hệ thống.
• Có bằng cấp, cần cho một số vị trí và cho việc liên thông sau này.
• Nhưng ít giờ làm thật hơn so với đi làm.

Học trực tiếp tại công trình:

• Nhiều giờ thực hành, có thu nhập ngay.
• Nhưng chất lượng phụ thuộc hoàn toàn vào nơi bạn vào và người dạy bạn.
• Dễ học cả thói quen xấu về an toàn.
• Không có bằng cấp, hạn chế khi muốn lên vị trí cần chứng chỉ.

Kết hợp thường tốt nhất: học chương trình có nền lý thuyết và an toàn, đồng thời làm thật càng nhiều càng tốt.

An toàn: nhóm nghề rủi ro cao

Xây dựng nằm trong nhóm có tỉ lệ tai nạn lao động cao. Các rủi ro chính:

• Ngã từ trên cao — nguyên nhân của phần lớn tai nạn nghiêm trọng.
• Vật rơi từ trên xuống.
• Điện giật.
• Sập đổ — hố đào, giàn giáo, kết cấu chưa ổn định.
• Máy móc và dụng cụ.
• Bụi và hoá chất.

Những điều không được bỏ qua:

• Dây an toàn khi làm trên cao — và phải móc vào điểm chắc chắn, không chỉ đeo cho có.
• Mũ bảo hộ ở mọi khu vực có công trình.
• Giàn giáo phải được lắp đúng và kiểm tra trước khi dùng.
• Không làm việc trên cao khi thời tiết xấu.
• Không đứng dưới khu vực đang cẩu hoặc đang làm việc phía trên.
• Kiểm tra thiết bị điện và dụng cụ trước khi dùng.
• Không làm việc một mình ở khu vực nguy hiểm.

Về quyền từ chối: nếu điều kiện làm việc không an toàn, bạn có quyền yêu cầu khắc phục trước khi làm. Đây là quyền được pháp luật bảo vệ, và không có công việc nào đáng đổi bằng một tai nạn.

Về thu nhập và ổn định

Vài đặc điểm của nghề cần biết:

• Thu nhập theo tay nghề rất rõ — thợ giỏi và thợ trung bình chênh nhau đáng kể.
• Có tính mùa vụ ở một số vùng và một số loại công việc.
• Nhiều người làm theo công trình nên thu nhập không đều — cần biết quản lý dòng tiền cá nhân.
• Làm xa nhà là phổ biến với công trình lớn.
• Vấn đề bảo hiểm — nhiều người làm theo dạng thời vụ không được đóng bảo hiểm. Đây là thiệt thòi lớn về lâu dài, nên tìm hiểu và ưu tiên các nơi có hợp đồng đầy đủ.

Xây dựng uy tín nghề nghiệp

Trong nghề này, uy tín là tài sản lớn nhất:

• Làm đúng và làm sạch. Công trình gọn gàng là dấu hiệu của thợ tử tế.
• Giữ đúng hẹn. Đây là điều khách hàng phàn nàn nhiều nhất về ngành.
• Nói thật về khả năng. Nhận việc vượt tay nghề rồi làm hỏng gây hại hơn nhiều so với từ chối.
• Báo giá rõ ràng và không phát sinh tuỳ tiện.
• Bảo hành những gì mình làm.
• Chụp lại công trình đã làm — đây là hồ sơ năng lực của bạn.

Về việc nhận khoán: khi bắt đầu nhận việc riêng, cần học thêm về tính khối lượng, báo giá, và quản lý dòng tiền. Nhiều thợ giỏi gặp khó ở khâu này chứ không ở tay nghề.

Chuẩn bị cho lâu dài

• Bảo vệ cột sống và khớp từ sớm — nghề này bào mòn cơ thể nhanh nếu không giữ.
• Học đọc bản vẽ và tính toán — đây là thứ cho phép bạn chuyển lên vị trí ít nặng hơn.
• Học về vật liệu mới — ngành thay đổi liên tục.
• Xây quan hệ — phần lớn việc trong nghề này đến từ giới thiệu.
• Tích luỹ để chuyển đổi khi cơ thể không theo được nữa.

Một điều đáng nhớ

Trong xây dựng, sản phẩm của bạn tồn tại hàng chục năm và ai cũng nhìn thấy.

Đó vừa là áp lực vừa là điều đáng tự hào — và nó cũng là lý do làm cẩn thận là chiến lược nghề nghiệp tốt nhất: công trình bạn làm tử tế sẽ tiếp tục giới thiệu bạn trong nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp